نشست سیزدهم پژوهشکده با موضوع زیر برگزار شد:
برابرگزینی و ترجمه
به گزارش روابط عمومی پژوهشکدۀ مطالعات ترجمه دانشگاه علامه طباطبائی، نشست تخصصی «برابرگزینی و ترجمه» با حضور جمعی از اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و دانشجویان حوزههای مختلف علوم انسانی، در تاریخ ۲۳ آذرماه ۱۴۰۴ در دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد. این نشست با هدف بررسی ابعاد نظری و کاربردی فرآیند برابرگزینی و تبیین نقش آن در ارتقای کیفیت ترجمه، حفظ هویت زبانی و توسعۀ علمی زبان فارسی به کار خود پایان داد.
برابرگزینی علمی؛ هسته مرکزی ترجمههای باکیفیت و اصیل
در ابتدای این نشست علمی که به دبیری دکتر مهدیه اسحقی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد، آقای دکتر فرشید سمائی و رضا عطاریان با تأکید بر پیوند بنیادین میان ترجمه و برابرگزینی، این دو حوزه را از ارکان اساسی پویایی و توانمندسازی زبان فارسی در مواجهه با مفاهیم نوین علمی و فرهنگی معرفی کردند. سخنرانان تشریح کردند که ترجمه صرفاً یک انتقال مکانیکی واژهبهواژه نیست؛ بلکه فرآیندی ساختاریافته و پیچیده است که گزینش برابرهای دقیق، کارآمد و همخوان با نظام ذهنی و فرهنگی جامعۀ مقصد را طلب میکند.
در ادامۀ نشست، خانم سمانه ملکخانی به سیر تحول برابرگزینی اشاره کرد و از منظر تاریخی به بررسی این موضوع پرداخت. همچنین در بخش دیگر رویداد، آقای میلاد بیگدلو با ارائه مثالهای متعدد، به پتانسیلهای بیبدیل متون کهن فارسی در فرآیند واژهگزینی اشاره نمود. در این تحلیل، میراث متون کهن به عنوان منبعی ارزشمند برای حفظ پیوستگی تاریخی زبان فارسی و الهامبخشی در تولید برابرهای نوین و اصیل معرفی شد و بر ضرورت بهرهگیری روشمند از این گنجینهها تأکید گردید.
مهمترین چالشهای فراروی برابرگزینی و ترجمه
پژوهشگران حاضر در این نشست علمی، با نقد ساختارهای موجود، به تبیین سه چالش اساسی که اثربخشی برابرگزینی علمی را تحت تأثیر قرار میدهند، پرداختند:
۱. پیچیدگیهای شناختی فرآیند گزینش معادلها: معادلهای انتخابی علاوه بر انتقال دقیق مفهوم مبدأ، باید با الگوهای ذهنی، معنایی و فرهنگی مخاطبان جامعۀ مقصد همخوانی داشته باشند تا پذیرش عام یابند.
۲. دشواری حفظ هویت و پیوستار تاریخی زبان: ایجاد توازن میان نوآوری واژگانی و بهرهگیری از ظرفیتهای میراث زبانی یکی از دغدغههای اصلی است؛ موازنهای که مانع از گسست تاریخی زبان فارسی در هجوم واژههای بیگانه شود.
۳. عدم هماهنگی و همسویی بیننهادی: با مرور تاریخی واژهگزینی در ایران، ضعف هماهنگی مؤثر میان نهادهای علمی، دانشگاهی و فرهنگی در ارائه معادلهای یکپارچه، همواره به عنوان مانعی پایدار شناسایی شده است.
توصیههای سیاستی و راهبردهای پیشنهادی نشست
در راستای رفع موانع موجود و بسترسازی جهت نیل به پیشرفتهای عملی در این فرآیند ملی، راهبردهای پیشنهادی زیر تدوین گردید:
تقویت همکاریهای نهادی نظاممند: پیشنهاد تشکیل کمیتههای مشترک و دائمی بین «گروه واژهگزینی فرهنگستان» و «پژوهشکدههای مطالعات ترجمه و زبانشناسی دانشگاهها» جهت تدوین دستورالعملهای یکپارچه و کاربردی واژهگزینی تخصصی.
تدوین و انتشار منابع معیار میانرشتهای: سرمایهگذاری برای تولید بانکهای اطلاعاتی تخصصی و فرهنگهای موضوعی ترجمهمحور که در برگیرنده تحلیلهای شناختی، معناشناختی، تاریخی و مثالهای کاربردی از متون کهن و مدرن برای مترجمان، نویسندگان و ویراستاران باشد.
حمایت از پژوهشهای کاربردی مبتنی بر میراث زبانی: تخصیص تسهیلات و گرنتهای پژوهشی به پایاننامههای دانشگاهی با رویکرد «بازکاوی و روزآمدسازی گنجینۀ واژگانی متون کهن فارسی» جهت ترجمه مفاهیم و علوم نوین، به منظور پویایی زبان.
برگزارکننده: پژوهشکدۀ مطالعات ترجمه دانشگاه علامه طباطبائی
دبیر علمی نشست: دکتر مهدیه اسحقی (عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی)
تاریخ برگزاری: ۲۳ آذرماه ۱۴۰۴
