نشست 13: برابرگزینی و ترجمه
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مطالعات ترجمه دانشگاه علامه طباطبائی، نشست تخصصی «برابرگزینی و ترجمه» با حضور جمعی از اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و دانشجویان حوزههای مختلف علوم انسانی، در تاریخ ۲۳ آذرماه ۱۴۰۴ در دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد. این نشست با هدف بررسی ابعاد نظری و کاربردی فرآیند برابرگزینی و تبیین نقش آن در ارتقای کیفیت ترجمه، حفظ هویت زبانی و توسعه علمی زبان فارسی به کار خود پایان داد.
برابرگزینی علمی؛ هسته مرکزی ترجمههای باکیفیت و اصیل
در ابتدای این نشست علمی که به دبیری دکتر مهدیه اسحقی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد، آقای دکتر فرشید سمائی و رضا عطاریان با تأکید بر پیوند بنیادین میان ترجمه و برابرگزینی، این دو حوزه را از ارکان اساسی پویایی و توانمندسازی زبان فارسی در مواجهه با مفاهیم نوین علمی و فرهنگی معرفی کردند. در این بخش، بر این نکته تأکید شد که ترجمه صرفاً انتقال واژهبهواژه معنا نیست، بلکه فرآیندی پیچیده است که مستلزم انتخاب معادلهایی دقیق، کارآمد و متناسب با ساختارهای حسی، ذهنی و فرهنگی جامعه مقصد است.
در ادامه نشست، خانم سمانه ملکخانی به سیر تحول برابرگزینی اشاره کرد و از منظر تاریخی به بررسی این موضوع پرداخت. همچنین در بخش دیگر رویداد، آقای میلاد بیگدلو با ارائه مثالهای متعدد، به پتانسیلهای بیبدیل متون کهن فارسی در فرآیند واژهگزینی اشاره نمود. در این تحلیل، میراث متون کهن به عنوان منبعی ارزشمند برای حفظ پیوستگی تاریخی زبان فارسی و الهامبخشی در تولید برابرهای نوین و اصیل معرفی شد و بر ضرورت بهرهگیری نظاممند از این گنجینهها تأکید گردید.
مهمترین چالشهای فراروی برابرگزینی و ترجمه
چالش شناختی
پیچیدگیهای شناختی فرآیند گزینش معادلها؛ به گونهای که معادل انتخابشده علاوه بر انتقال دقیق مفهوم مبدأ، با الگوهای ذهنی، معنایی و فرهنگی مخاطب فارسیزبان کاملاً همخوانی داشته باشد.
دشواری حفظ هویت تاریخی
ایجاد توازن میان نوآوری واژگانی و بهرهگیری از ظرفیتهای میراث متون کهن؛ برای یافتن موازنهای میان کلمات نو و سرمایه کهن زبان به نحوی که زبان دچار گسست تاریخی نشود.
عدم هماهنگی بیننهادی
نبود همسویی و هماهنگی مؤثر میان نهادهای مختلف علمی، فرهنگی و دانشگاهی در ارائه معادلهای واحد، استاندارد و پذیرفتهشده که به عنوان مانعی پایدار شناسایی گردید.
توصیههای سیاستی و راهبردهای پیشنهادی نشست
در راستای رفع موانع موجود و بسترسازی جهت نیل به پیشرفتهای عملی در فرآیند برابرگزینی متون علمی، پیشنهادهای سیاستی زیر تدوین و ارائه گردید:
۱. تقویت همکاریهای نهادی نظاممند: پیشنهاد تشکیل کمیتههای مشترک و دائمی بین «گروه واژهگزینی فرهنگستان» و «پژوهشکدههای مطالعات ترجمه و زبانشناسی دانشگاهها» جهت تدوین دستورالعملهای یکپارچه و رهنمودهای عملیاتی برابرگزینی در حوزههای تخصصی.
۲. تدوین و انتشار منابع معیار میانرشتهای: سرمایهگذاری برای تولید بانکهای اطلاعاتی تخصصی و فرهنگهای موضوعی ترجمهمحور که در برگیرنده تحلیلهای شناختی، معناشناختی، تاریخی و مثالهای کاربردی از متون کهن و مدرن برای مترجمان، نویسندگان و ویراستاران باشد.
۳. حمایت از پژوهشهای کاربردی مبتنی بر میراث زبانی: تخصیص تسهیلات و گرنتهای پژوهشی به پایاننامههایی با رویکرد «بازکاوی و روزآمدسازی گنجینه واژگانی متون کهن فارسی» جهت ترجمه مفاهیم و علوم نوین، به منظور غنای واژگانی و حفظ پیوستگی تاریخی زبان.
