نشست 11: دسترسیپذیری و ترجمه: مقدمهای بر مقدمۀ شفاهی
به همت پژوهشکده مطالعات ترجمه دانشگاه علامه طباطبائی، نشست تخصصی «دسترسیپذیری و ترجمه: مقدمهای بر مقدمۀ شفاهی» با حضور جمعی از اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و دانشجویان حوزههای مختلف علوم انسانی، در تاریخ ۱۲ آبانماه ۱۴۰۴ در دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد. این نشست ضمن تبیین ابعاد نظری و کاربردی توصیف شفاهی، راهکارهای ارتقای عدالت اجتماعی و دسترسپذیری محتوای رسانهای و آموزشی برای جامعه نابینایان و کمبینایان را واکاوی کرد.
در ابتدای این نشست علمی، دکتر ثمر احتشامی، رئیس پژوهشکده مطالعات ترجمه و دبیر علمی رویداد، به بررسی تاریخچه و ضرورتهای پدیدارشناختی توصیف شفاهی (Audio Description) پرداخت. وی با تأکید بر جایگاه «مقدمه شفاهی» بهعنوان یک نوآوری علمی اشاره کرد: «مقدمه شفاهی صرفاً ارائه اطلاعات تکمیلی به مخاطب نیست، بلکه در حقیقت چارچوبی شناختی برای ادراک عمیقتر محتوای رسانهای، نمایشی و آموزشی فراهم میسازد که به توانمندسازی حسی جامعه هدف کمک شایانی میکند.»
تلفیق رویکردهای تجربی و متدهای نوین بینرشتهای
در جریان این رویداد، که به دبیری اجرایی دکتر زهرا عاطفمهر و با هماهنگی تیم اجرایی پژوهشکده متشکل از پگاه شهیدی و میلاد بیگدلو برگزار گردید، جنبههای نوین و کاربردی این شاخه علمی تشریح شد. در این بخش از نشست، روشهای تجربی برجستهای نظیر فرآیند کاربری «تور پیشنمایش لمسی» مورد تحلیل قرار گرفت. این متد پیشرفته بهعنوان ابزاری کارآمد معرفی شد که میتواند تفکر انتقادی را تقویت کرده و انگیزۀ بالایی برای انجام پروژههای مشترک میان رشته مطالعات ترجمه و هنرهای نمایشی نظیر سینما و تئاتر ایجاد کند.
مهمترین چالشهای فراروی توسعه توصیف شفاهی در کشور
سخنرانان و پژوهشگران حاضر در این نشست تخصصی، ضمن نقد ساختارهای موجود، به تبیین سه مانع اساسی که توسعه این حوزه علمی و کاربردی را در ایران و جهان با محدودیت مواجه کرده است، پرداختند:
کمبود سازمانهای فعال: شمار بسیار محدود نهادها و سازمانهای رسمی متولّی در زمینۀ تولید توصیف شفاهی، موجب کندی فرآیند استانداردسازی و ارائه مداوم خدمات به نابینایان شده است.
فقدان متخصصان دانشگاهی: کمبود کارشناس و مترجم آموزشدیده در زمینه پیادهسازی و اجرای توصیفهای صوتی، نشاندهندۀ لزوم توسعه دورههای کارگاهی تخصصی در سطح آموزش عالی است.
ضعف در شناخت نیاز حسی مخاطب: عدم آگاهی کامل از تجربه زیسته جامعه آسیبدیده بینایی، ریسک خطا در انتقال حس و توصیف مفاهیم را افزایش داده و نیاز به پژوهشهای میانرشتهای تجربی را صدچندان کرده است.
توصیههای سیاستی و راهبردهای پیشنهادی نشست
در پایان این نشست تخصصی، به منظور رفع موانع موجود و بسترسازی جهت نیل به پیشرفتهای عملی، توصیههای راهبردی زیر در قالب یک پیشنهاد سیاستی تدوین گردید:
طراحی سرفصلهای تخصصی آموزش عالی: با توجه به توسعه روزافزون رسانهها، گنجاندن مباحث دسترسپذیری حسی و توصیف شفاهی در قالب دروس رسمی مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد رشته مطالعات ترجمه (نظیر درس ترجمه چندرسانهای) گامی بسیار موثر در تربیت کادر متخصص خواهد بود.
حمایت از پژوهشهای مادی و کارگاهی: لزوم تخصیص گرنتهای پژوهشی، بودجه و تجهیزات فنی آزمایشگاهی جهت هدایت پایاننامهها و رسالهها به سمت ابعاد تجربی توصیف شفاهی مورد تاکید قرار گرفت.
اطلاعات تکمیلی رویداد
برگزارکننده: پژوهشکده مطالعات ترجمه دانشگاه علامه طباطبائی
دبیر علمی نشست: دکتر ثمر احتشامی (رئیس پژوهشکده مطالعات ترجمه)
دبیر اجرایی نشست: دکتر زهرا عاطفمهر
تاریخ برگزاری: ۱۲ آبانماه ۱۴۰۴